İsmail Beşikci: Kürd Aydınları

Kürd Aydınları

Bu kitapta araştırmacı yazar Mücahit Özden Hun, (d. 1958, Iğdır) İhsan Aksoy’dan başlayarak Mehdi Zana’ya kadar 45 Kürd aydınının eylemlerini, düşüncelerini, görüşlerini değerlendiriyor. 44. ve 45. kişiler Gazi Muhammed ve Abdurrahman Qasımlo’dur.

İsmail Beşikci

07.02.2022, Pts | 10:59 [ Güncellenme: 07.02.2022, Pts | 12:23 ]

Kürd Aydınları
Makaleyi Paylaş

Mücahit Özden Hun, Kürtler ve Güller, Cilt 1, İsimli bir kitap yayımladı. (Alter Yayıncılık, Aralık 2021, 1306 sahife.

Bu kitapta araştırmacı yazar Mücahit Özden Hun, (d. 1958, Iğdır) İhsan Aksoy’dan başlayarak Mehdi Zana’ya kadar 45 Kürd aydınının eylemlerini, düşüncelerini, görüşlerini değerlendiriyor. 44. ve 45. kişiler Gazi Muhammed ve Abdurrahman Qasımlo’dur.

Kişi olarak bu kitabın yararlı olduğunu düşünüyorum. Kitapda 45 Kürd aydınının düşünceleriyle ve eylemleriyle ilgili çok değerli bilgiler var.

Kürdler ve Güller kitabındaki 45 Kürd aydını şunlardır: İhsan Aksoy, Kerim Aksoy, Rohat Alakom, Mahmut Alınak, Kovan Amedi, Ahmet Aras, Nizamettin Ariç, Mustafa Aslan, Mehmet Ali Aslan, Şükrü Barlık, İsmail Beşikci, Eyüp Bischof, Joyce Blau, Mehmet Emin Bozarslan, Cüneyt Bozkut, Sertaç Bucak, Kemal Burkay, Adil Çalbay, Veysel Çamlıbel, Mehmet Çetinkaya, Dengir Mir Mehmet Fırat, Ümit Fırat, İbrahim Güçlü, Mücahit Özden Hun, Cihan İpek, Aziz Kaya, Cevat Korkmaz, Feride Laçin, Recep Maraşlı, Ahmet Melik, Kendal Nezan, Sırrı Özbek, Ahmet Özer, Haluk Öztürk, Fevzi Paydaş, Sait Pekdaş, Ayhan Sakçak, Hüseyin Saracoğlu, Enver Sezgin, Kazım Taş, Aydın Uçar, Sedat Yurttaş, Mehdi Zana, Rojhilat Özel Arşiv I Gazi Muhammed, Rojhilat Özel Arşiv II Abdurrahman Qasımlo

Güller benzetmesiyle, çeşitli renklerde güller olduğu gibi, Kürdlerin de çeşitli düşüncede, görüşte oldukları belirtilmek isteniyor.

Görüldüğü gibi İsmail Beşikci, Joyce Blau, Şükrü Barlık gibi kişilere de, Kürtler ve Güller kitabında yer verilmiş.

 ***

Mücahit Özden Hun kitabının ana amacını dört başlık altında toplamaktadır. 1. Kürdlerde kuşaklar arası kopukluğu onarmak 2. Kürtlerin, Kürdleri tanımasına yardımcı olmak 3. Türklerin, Kürdleri tanımasına yardımcı olmak 4. Kürdlerin duygusal siyasetten kopup sağduyuyu önemseyen siyasete geçiş yapmasına katkı sunmak

Mücahit Özden Hun, kuşaklar derken de beş siyasal kuşaktan söz etmektedir. “Koçgiri isyanı, Şeyh Sait İsyanı, Ağrı Dağı isyanı, Dersim direnişi bir bütün olarak birinci siyasal kuşağı oluşturur” demektedir.

İkinci siyasal kuşakta, 49’lar olayı, 1960, Sivas Kabakyazı Kampı, 1963, 23’ler olayı, Deng Dergisi vardır.

Üçüncü siyasal kuşakta, Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) ve Türkiye İşçi Partisi (TİP) yer almaktadır.

Dördüncü siyasal kuşağı, Devrimci Doğu Kültür Dernekleri (DDKD) Özgürlük Yolu, Rızgari, Ala Rızgari, Kawa, Tekoşin, Kürdistan Ulusal Kurtuluşçuları (KUK), Apocular belirlemektedir.

Beşinci siyasal kuşakta, Halkın Emek Partisi 1990 (HEP), Özgürlük ve Demokrasi Partisi 1992 (ÖZDEP), Demokrasi Partisi 1993 (DEP), Halkın Demokrasi Partisi, 1994 (HADEP), Özgür Parti, Demokratik Halk Partisi 1997 (DEHAP), Demokratik Toplum Partisi 2007 (DTP), Barış ve Demokrasi Partisi, 2008 (BDP), Halkların Demokratik Partisi 2013 (HDP), Demokratik Bölgeler Partisi (DBP), 2014

Hak ve Özgürlükler Partisi, 2002, (HAK-PAR), Kürdistan Sosyalist Partisi, 1974 (PSK), Katılımcı Demokrasi Partisi, 2006 (KADEM), Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi, 2014 (TKDP)

Mücahit hoca, çok karmaşık ilişkiler ağında bu listeyi hazırlarken Partiya Azadî Kürdistan (Kürdistan Özgürlük Partisi) 2014 (PAK) ve Hür Dava Partisi’ni 2012 (HÜDAPAR) gözden kaçmış. Bu iki partiyi de biz ilave edelim.

Mücahit Özden Hun, bu genel bilgileri, kitabını girişinde, ilk 28 sayfasında veriyor.

 ***

Kürtler ve Güller kitabında birkaç liste dikkatimi çekti. Bu listelerle ilgili birkaç not koymak yararlı olabilir. Bu listelerden ilki yazar Mücahit Özden Hun tarafından hazırlanmış. s. 7’ de, Kürd aydınları tarafından çıkarılan yayınların listesi verilmiş. Bu yayınlar, bu sayfada olduğu gibi yanyana değil, altalta yazılsa ve herbir yayının kaç sayı yayımlandığı, ne zaman, nerede yayımlandığı kimler tarafından yayımlandığı belirtilse çok yararlı bir iş yapılış olur.

İkinci listeye İhsan Aksoy’un bölümünde rastladım. s. 63-64’de Doğu Mitingleri adı altında yapılan 12 miting belirtiliyor. Bu mitinglerin yapıldığı günlerde, halka, bildiriler, broşürler dağıtılırdı. O bildirilerin, broşürlerin toplanması, incelenmesi önemli olabilir. Örneğin, Hilvan’da, Suruç’da düzenlenen mitinglerde Suriye sınırı, kaçakçılık, mayın tarlaları vs. nasıl değerlendiriliyordu?

İhsan Aksoy, s. 65’de, ‘Doğu Geceleri’nden söz ediyor. ‘Doğu Geceleri’nin listesini veriyor. O gecelerin düzenlendiği günlerde de, bildiriler, broşürler yayımlandığını hatırlıyorum. Bildirilerde, broşürlerde ’Doğu’yla, ‘Doğu Geceleri’yle ilgili düşünceler, açıklanırdı. O bildirilerini broşürlerin bulunmasında, incelenmesinde yarar vardır.

İhsan Aksoy, s. 67-72 arasında da, Ankara ve İstanbul, Devrimci Doğu Kültür Ocakları’nın kurucularının listesini veriyor. Diyarbakır, Batman, Silvan, Kozluk, Ergani DDKO’larının kurucular listesini de veriyor. Bu kurucular arasında, vefat edenler de olabilir. Kurucuların doğum ve ölüm tarihleri, nerede doğdukları, nerede vefat ettikleri, işleri, eğitim durumları gibi bilgilerle kurucular listelerinin tamamlanmasında büyük yarar vardır.

Veysel Çamlıbel, kendi bölümünde, s. 689-690’ da, ‘49’lar’ın listesini veriyor. Bu listeyi, ilgili kişilerin nerede doğdukları, nerede vefat ettikleri, yaptıkları işler, meslekleri, eğitim durumları gibi bilgilerle tamamlamak kanımca çok önemlidir.

Atatürk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi’ne 1964 sonlarında, Sosyoloji asistanı olarak girmiştim. Veysel Çamlıbel o dönemde Ziraat Fakültesi’nde öğrenciydi. Bir yıl kadar sonra mezun olduğunu sanıyorum.

Ümit Fırat da kendi bölümünde, s. 788-794 arasında, ‘Aramızdan Ayrılan Dostlar’ başlığı altında 179 kişilik bir liste veriyor. Bu listenin güncellenmesi gereklidir, kanısındayım. Öte yandan bu liste hazırlanırken, gözden dikkatlerden kaçmış bazı ölümler de olabilir. Doğum ve ölüm tarihlerinin, nerede doğdukları, nerede vefat ettikleri gibi bilgiler elbette önemlidir. Bu bilgilerle, bu listenin tamamlanmasında da büyük yarar vardır.

 ***

Kürdler ve Güller çalışmasında Kürd aydınları birer birer değerlendirilirken aydının çevreyle ilişkileri geniş tutulmuştur. Örneğin İhsan Aksoy, kendini anlatırken, Doğu Mitinglerinden, Doğu Geceleri’nden söz ediyor. Yeni Akış Dergisi, Uyanış Dergisi hakkında bilgi veriyor. ‘Doğu Anadolu’da Geri Bırakılmışlığın Oluşumu, Şubat 1971 (İsmail Beşikci) yazısı üzerine değerlendirme yapıyor. Sennur Sezer’den söz ediyor.

Kovan Amed, Wera Beaudin Saeedpure’dan ve Roboski katliamından söz ediyor.

Ahmet Aras, Denbej Şakiro, Naci Kutlay ve İsmail Beşikci’yle ilgili konuşmalar yapıyor. Kör Hüseyin Paşa’dan ve Nadir Beyden söz ediyor. Şeyh Said Efendi’den, Sürmeli Mehmet Paşa’dan Abdülmelik Fırat’dan söz ediyor. Yaşar Kemal’den, Evdilê Zeynike’den, Edip Karahan’dan bahsediyor. Mele Mustafa Barzani, Kadri Can ve Ali Rıza Dalaman’ı dile getiriyor.

Mustafa Arslan, İhsan Aksoy, Kemal Sevim, Ahmet Aras, Ömer Polat hakkında bilgi veriyor. Mustafa Arslan, Ahmet Aras, Ömer Polat, Demir Pekol, Nazif Kaleli, Halit Güneş, Mehmet Ali Adıgüzel, Nizamettin Kaya, Cengiz Çamlıbel, Turgay Budak, Ali Kotan, Saliha Kotan, Sultan Aslan, Kadir Manga, Tuncer Sumer, Veysel Çamlıbel, Cengiz Baltacı, Mehmet Nakiboğlu… 1960’ların sonlarında… Atatürk Üniversitesi’nde öğrenciydiler. Bir kısmı Fen-Edebiyat Fakültesi’nde, bir kısmı Ziraat Fakültesi’nde bir kısmı İşletme Fakültesi’ndeydi.

Mustafa Arslan, Ahmet Aras, Demir Pekol, Halit Güneş, Ömer Polat, Nazif Kaleli, Nizamettin Kaya, Mehmet Ali Adıgüzel gibi arkadaşlar, yurtta kaldıkları odada dinleme cihazı bulmuşlardı. Bu olay o zaman basına da yansımıştı. Bu oda, 85 nolu oda diye anılıyordu.

Mehmet Ali Aslan, kendisiyle ilgi bölümde, TİP’den ve Yeni Akış dergisinden söz ediyor..

Şükrü Barlık, Ermenilerden, Ezidilerden, Süryanilerden söz ediyor.

Benim bölümümde, Halil Ağa’dan, Hurşid Ağa’dan, DDKO’dan, Nazif Kaleli’den, Hüseyin Musa Sağnıç’tan, Hikmet Bozçalı’dan, İhsan Aksoy’dan söz edilmiş.

Cüneyt Bozkut, İbrahim Kaypakkaya, Mehmet Bayrak , Yaşar Kemal’den, Açılım Dergisi’nden bahsediyor.

Sertaç Bucak, Faik Bucak’ı ve Deng Dergisi’ni anlatıyor.

Kemal Burkay, Deng Dergisi, Mustafa Çamlıbel, Yeni Akış Dergisi’ni gündeme getiriyor.

Adil Çalbay, Cemil Bayık’ı anlatıyor.

Veysel Çamlıbel, Seyadê Şame ve Dr. Fuadla ilgili konuşuyor. 49’lardan, Şeresiyar Gazetesi’nden, Sosyalist Mezopotamya Dergisi’nden söz ediyor. Av. Bahhattin Eryılmaz’ı, Av. Erdoğan Teomete’yi, Mustafa Özbay’ı anıyor.

Mehmet Çetinkaya, Ehmedê Xani, Cigerxwin ve Mele Mustafa Barzani’den söz ediyor.

Ümit Fırat, babasının kitaplarını konuşuyor. ‘Kürtler, Tarihi ve İçtimai Teşkilat’ yazısını gündeme getiriyor. Bu yazı, 1971’de Diyarbakır Sıkıyönetim Tutukevi’nde elden ele dolaşırdı. Ahmet Arif’i, İsmail Beşikci’yi, Orhan Kotan’ı, Zülküf Şahin’i anlatıyor. ‘Modern zamanların mukaddes toprakları’ diyerek Irak’ı gündeme getiriyor, Milletler Cemiyeti’ ve Birleşmiş Milletler’i eleştiriyor. İhsan Aksoy’dan söz ediyor. (x)

İbrahim Güçlü Necmettin Büyükkaya’dan, DDKO’dan, Sait Kırmızıtoprak ve Ali Beyköylü’den söz ediyor.

Cihan İpek Dilan Sineması’nı gündeme getiriyor.

Cevat Korkmaz, Ayşe Şan ve Nedim Dağdeviren’i anlatıyor.

Mahmut Alınak Meryem Xan’dan söz ediyor.

Recep Maraşlı, Deniz Gezmiş, Necmettin Büyükkaya, Kaya Müştakan, Ali Beyköylü gibi arkadaşları anlatıyor.

Kendal Nezan, Şevket Beysanoğlu, Talat İnanç, Karl Brokelmam, Louis Neel, Heciyê Cindi, Kanate Kurdo, Daniel Mitterand, Kamuran Bedirxan, Temure Xalil ve Amir Hasanpour’dan , Rojen Barnas’tan söz ediyor.

Sırrı Özbek, Sıddık Bilgin’i ve İhsan Aksoy’u anlatıyor.

Ahmet Özer, Yılmaz Güney, Behçet Cantürk, Şefik Epözdemir, Kinyas kartal, Celal Temel, Yaşar Kemal ve Açılım Dergisi hakkında konuşmaktadır.

Haluk Öztürk, Halis Öztürk, Hesene Mete, Fırat Ceweri Mehmet Uzun hakkında konuşmuş.

Fevzi Paydaş, Celal Paydaş’ı anlatıyor.

Sait Pekdaş, Mümtaz Kotan, Celal Talabani, Faruk Aras, Medet Serhat, Ferit Uzun’dan söz ediyor.

Ayhan Sakçak, Fikret Başkaya ve Serhat Bucak hakkında konuşuyor.

Kazım Taş, Ahmet Aras hakkında konuşuyor.

Aydın Uçar, Ali Karahan’ı ve Nuri Dersimi’yi anlatıyor.

Sedat Yurttaş, Selahattin Demirtaş, Hatip Dicle, Ahmet Türk, ve Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi (DİTAM) ve Mehmet Kaya hakkında konuşuyor.

Kürtler Güller Cilt I kitabında, Gazi Muhammed ve Abdurrahman Qasımlo hakkında da değerlendirmeler yapılıyor.

 ***

Aziz Yağan, Kürdce, KürD Hareketi ve KürT Aydınları, başlıklı bir yazı yayımladı. (nerinaazad, 4 Şubat 2022) Bu yazının incelenmesinde yarar var. Bu yazıda, Aziz Yağan hocanın, Kürd derken (D ) ve Kürt derken ( T ) seslerine dikkat çekmesi çok anlamlıdır.

Araştırmacı yazar, Mücahit Özden Hun, kitabının ikinci cildinin başına konmak üzere, Kürdistan gibi, bölünmüş, parçalanmış, paylaşılmış, dili, kültürü, demokratik hakları gasbedilmiş bir toplumda, aydınların işleviyle ilgili bir yazı kaleme almalıdır.

Kürtler ve Güller kitabının ikinci cildini, birçok kişinin beklediği kanısındayım.

(x) ‘Modern zamanları mukaddes toprakları’ kavramı çok dikkatimi çekmişti. Bu konuda küçük bir değerlendirme yapmanın gereğini duyuyorum. Irak’ı, Suriye’yi, İran’ı, Türkiye’yi ‘mukaddes’ kılan, kanımca, müştereken, Kürdistan/Kürdler üzerinde sürdürdükleri egemenliktir. Kürdistan sömürge bile değildir. Kürdistan, Irak, Ürdün, Filistin, Suriye, Lübnan gibi, Büyük Britanya’ya veya Fransa’ya, Manda (sömürge) olarak kurulsaydı, günümüze kadar çoktan kurtulmuş olurdu. Kürdlerin, Kürdistan’ın, bölünmesi, parçalanması, paylaşılması, her parçada, ayrı ayrı demokratik hakların, dil, kültür haklarının gasbedilmesi, inkar edilmesi, emperyalizmin Yakındoğu’daki, Ortadoğu’daki en kalıcı politikası, en ezici, en yok edici politikası ve uygulaması olmuştur.

Bu sürecin en trajik durumu, kanımca, Halepçe’de 16 Mart 1988’de gerçekleştirilen katliamdır. Bir çırpıda 6.000’den fazla Kürd zehirli gazlarla boğulmuştur. Bu tam anlamıyla bir soykırımdır. Fakat bu soykırımın bile, dünyada, hiçbir tepkiye yol açmaması, belki, bundan daha ağır bir olaydır. Evet, bu soykırım, dünyada hiçbir tepkiye yol açmamıştır. Ne Paris’de, ne Londra’da, ne Berlin’de, ne Roma’da, ne Washington’da, ne Moskova’da, ne Ankara da, ne de Kahire’de… hiçbir tepki gelişmemiştir. Ne sivil toplum kurumları tarafından ne de devletler tarafından. Hatta, benzer bir süreci 9 Ağustos 1945’de, yaşayan Hiroşima’da, 4 Eylül 1945’de yaşayan Nagazaki de bile… Bu koşullarda bile Saddam Hüseyin Rejimi desteklenmiş, Kürdler eleştirilmiştir. “Aman aman, bu devletlere hiç dokunmayın, ‘kutsal yapı’ yıkılmasın, zarar görmesin! …” anlayışı sürüp gitmiştir.

17-18 Mart 1988 günlerinde, sadece Tel Aviv’de, sivil toplum kurumları tarafından gündeme getirilen bir protesto yürüyüşünün gerçekleştiğini de vurgulamak gerekir. Zaten bu soykırımı, hemen anında, dünyaya duyuran da İsrail olmuştur.

Bu ilişkilerde, savunulması gereken temel ilke İnsan Hakları değil, Ulusların Kendi Geleceklerini Belirleme Hakkı olmalıdır.

Milletler Cemiyeti, Birleşmiş Milletler, adındaki ‘milletler’ ifadesine rağmen, her zaman, milletlere karşı, devletlerin çıkarlarını gözetmiştir. Birleşmiş Milletler, milletlerin çıkarlarını da gündeme almak durumundadır. BM, örneğin Afrika’da, 14 Aralık  1960 tarihli ve 1514 sayılı, Sömürgelere ve Sömürge Halklarına Bağımszlık Bildirgesi’yle, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, İspanya, Portekiz gibi devletlere karşı milletlerin haklarını savunmuştur. Dünyada,  başka alanlarda da milletlerin çıkarlarını dikkate almış olabilir ama Kürdler konusunda her  zaman, Kürdleri, Kürdistan’ı müştereken, baskı altında tutan devletlerin çıkarlarını savunmuştur. Birleşmiş Milletler, milletlerin, bu arada Kürdlerin  çıkarlarını da gündeme almak durumundadır. Kürdistan’ın sömürge bile olmadığı dikkatlerden uzak tutulmalıdır.

Bu makale toplam: 4443 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:02:19:54
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

59 Yıl Sonra Şemdinli Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu III Ortadoğu Bir Ailenin Son 200 Yıllık Tarihi Tarih Okumaları, Kürdlerin Hikayesi Hewler’de, Soran’da ve Cambridge Koleji’nde Konferans Theodor Herzl Bize Ne Anlatıyor? Aforizmalar Son Yolcu Irkçılık Hakkında … Aydınlar Hakkında… Latife Fegan’ın Anıları Adil Yargılama/Yargılanma Mümkün mü? İlim-Bilim Kürdçe Derslerinin Önemi Yaş 83…* Mezopotamya Uygarlığında Hakkari Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu - II Bediüzzaman’ın Hançeri Doğu-Güneydoğu Dernekleri Platformu* Destar Kitap-Kafe Kürdistan’ın Güney'ine Seyahat Kürd Tarihinin Yazılı Ana Kaynakları Bingöl-Van Gezi İzlenimleri Göbekli Tepe Hakkında… Güvenlik Munzur Çem’in Anıları Derve Cendere II Saatin İçindeki Sır Mehmet Öncü Kitapları Zarema, Yahudi Devleti Juli’nin Sesi ‘Ateşte Doğanlar’ Kadri Hoca… Kürt Hâkim Alevilik Üzerine II ‘Aleviler ve Sosyalistler’ Kitabı Üzerine Uygur Türkleri Başkanlık Seçimleri, ABD Üniversite Raporu OFra Bengio’nun Kürd Liderlere Eleştirisi Dr. Said Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Maaş Sorunu… Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde PKK-Haşdi Şabi İşbirliği Ama Onlar Kardeştiler… Mustafa Suphi ‘Kürdistan Ortadoğu’nun Polonya’sıdır’ İSkan Tolun II Kürt Dil Hareketi (Harekata Zımanê Kurdî) II ‘Doğumun Ölümü’ Kürt Dil Hareketi (Hereketa Zimanê Kurdî) Kürdistan Bayrağı’nın ve KDP Binasının Yakılması Üzerine… Ermeniler, Kürdler, Azeriler Devrimci Doğu Kültür Ocakları Eylül 2020 Kürdler-Kürdistan Bir AİHM Başkanı Halepçe arşivlerinin yakılması ve KDP’ye saldırı Devran İskan Tolun Woodrow Wilson Harf Devrimi’nin Kürdler İçin Anlamı Mehmet Elbistan Kürtler, Şehir Şehirlileşme ‘Kürt Çalışmaları…’ Zini Gediği Katliamı Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması… ‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II ’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ Değinmeler-2 Irkçılık Üzerine Seyid Ahmed Cebari Şengal, Afrin Mustafa Selîmî Kemalizm ve Kürd Ulusal Sorunu Orhan Kotan’ın Şiiri Leylan - II Kürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı? Leylan Xwebûn Orta Karadeniz’de Etnisite İlişkileri Alevilik Üzerine… Güvenli Bölge Duvarımızı Yapamadık… Doktor Said Alevilik ve Tarihi Bitlis ve Ahalisi 1916 Kürd Tehciri Bir Diplomatın Anıları Xızır Nasıl Ali Oldu? Kürd Tarihi Üzerine Gözlemler Adıyla Çağırmak Kürdistan’ın Güneyinde Soykırım Kürdlerin Tarihi Milliyetçilik Üzerine Hong Kong, Kürdistan ‘Kürtlerle Türkler’ Ortadoğu’da Devletlerin Kurulması Abdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. Yıldönümü Üniversitenin Bilim Anlayışında Temel Sorunlar Cumhuriyet, 19 Mayıs 2019 'Özgürlük İçin Sanat' Helsinki’de Sosyal Forum Teknoloji, Bilim, Eğitim Milletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/Kürdistan Hewler - Duhok - Zaho Bir Tartışma Üzerine… Dönemin Romanları Eleştirilerin İzinde Rêya Heqîyê (Alevilik) ABD Ziyareti - IV ABD Ziyareti - III ABD Ziyareti - II ABD Ziyareti - I Berlin’de Dersim 37-38 Paneli Başur’da Siyaset Duhok-Hewlêr Gezisi Kürdçe Yasaklarının İşlevi ‘Aleviliğin Doğuşu’ II ‘Kimliksiz Çığlıklar’ Türkiye’de Adalet Arayışları 'Aleviliğin Doğuşu' Kürdlere Soykırım… Moskova’da Kürd Konferansı Cevat Geray’a Sevgi… Bilim Ahlakı Mahallenin Arkadaşları Selahattin Demirtaş’ın Şarkısı Canip Yıldırım Kütüphanesi Devşirmeler ve Devletsizler Dağ Kavmi - II Adaylar… Dağ Kavmi -I Geleceğini Belirleme Hakkı ve Kürdler Farhad Daftary, Şiilik Alevilik Şiizm ‘Türklük Sözleşmesi’ Timure Halil Hakkında … Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk… Celal Talabani... Kürdler Zoru Başardı… Bağımsızlık... Güvenlik... Domino Etkisi Referandum-Bağımsızlık Tartışmaları Danimarka Seyahati Sekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımı İnsanlık Araştırmaları Merkezi Fahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine… Bir Kürd... İki Kürd... Üç Kürd Yezda... Ermeniler, Kürdler… Yeni Bir KDP Kurma Çalışmaları Hasta Adam Avustralya Gezisi Hayatımdan Kesitler Birey Toplum İlişkileri Peşmergelik Yüce Bir Değerdir Kaderine Küsmek Kürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun… Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor Said Suriyeli Mülteciler Parlamento Milli Düşünce Sempozyumu Desmond Fernandes Kürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!... Kürtler Ne İstiyor? Eşkiya 28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak... Devlet, İslam, Kürdler ve Darbe Pencinarîler II Pencinarîler I Azim... 'Afrika Edebiyatı' Üzerine… Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, Ezdan Zağros’un Ötesine… Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı 'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç Söz İttifaklar Mahmut Yeşil’e Sevgi… Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon Planları Yakındoğu’nun İmhası ve Pontus Sorunu Keşiş’in Torunları Dersimli Ermeniler Anlıyorum Ama Konuşamıyorum 1128 Akademisyen Yaşar Kaya Alevilik... Elveda Güzel Vatanım Alevilerin Kitabı Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan III Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan II Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I) Komkurd-An Nelson Mandela - Aziz Sancar Barış, Yüzleşme, Müzakere İBV Hewler Temsilciliği 558. Oturma Şengal’i Ziyaret Şengal TBMM Kürdlerde/Kürdistan’da Ana Sorun Özyönetim Üzerine... Norveç Seyahati Alaine Tuoraine’e Eleştiri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim Zaafları Güneşin Krallığı Keyakisar Barzani bir dönem daha görevde kalmalıdır Temel şart Kürdistan Ordusu! Girê Spî'nin Kurtarılması... Üniversitenin Ana Sorunu Mardin: Hüzünlü Kent Alevilik-Müslümanlık Osmanlılar ve Acemler Arasında Kürdler İslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son buldu Kürd Kültürü Neden Yağmalanıyor? Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê' İki Olay Üzerine Düşünceler Barış ve Çözüm Süreci - III Eleştiriler Ev Jin û Mêrê bi Maskê Barış ve Çözüm Süreci - II Murat Bozlak’a sevgiler... Barış ve Çözüm Süreci… Rejim, İslamileşme, Kürdler/Kürdistan Alman Şarkiyatçı Dr. Friç Soykırımlar ve Devletsiz Halklar IŞİD’in Zuhuru Şeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in Katili Ulusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/Kürdistan Bitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de Yaşam Uluslararası Bitlis Sempozyumu Barzaniler Değinmeler İfade Özgürlüğü ve ABD Türk Siyasal Kültürü Üzerine… Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/Kürdistan Anti-Kürd Uluslar arası Nizam Kürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru... Ulus İnşa Sürecinde Dilin Rolü Mustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruz Düşün Hayatında ve Edebiyatta Kurumlaşmalar Yakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in Katledilmesi Resmi İdeolojinin Temel Özelliği Roboski – Goyiler Türk-İslam Sentezi ve Kürd Sorunu Kürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudur Barış
x