İsmail Beşikci: Mehmet Öncü Kitapları

Mehmet Öncü Kitapları

Son yıllarda, Kürd Dili, Kürd Tarihi, Kürd Toplumu, Kürd Kültürü… üzerine yayımlanan kitaplarda büyük bir artış olduğu gözlenmektedir. Yayınevleri bu konularda biribirinden değerli kitaplar yayımlamaktadır. Kürdçe yayınların, Kürdçe okur-yazarlığın artması da izlenebilen gözlenebilen ikinci bir önemli süreçtir. Ulusal kurtuluş mücadelelerinde dilin, tarihsel ve toplumsal araştırmaların çok büyük rol oynadığı yakından bilinmektedir. Dil-Tarih ve toplum araştırmaları ve ulusal kurtuluş mücadelesi, birbirlerini etkileyen, birbirlerini tetikleyen, birbirleriyle paralel giden iki önemli süreçtir.

İsmail Beşikci

11.07.2021, Paz | 15:42

Mehmet Öncü Kitapları
Makaleyi Paylaş

Bu süreçte, Mehmet Öncü  (1961, Adıyaman )’nün çalışmaları dikkat  çekmektedir. Bunlar arasında, dört ciltlik,  Kürd atasözlerini sınıflandıran, anlamlandıran çalışması, çok emek verilmiş, çok değerli bir çalışmadır. Bu, büyükboy, toplam 4967 sahife tutarında bir çalışmadır.

Gotinên Pêşiyan  (Sanifandin-Şirove-Ferheng) Berg I Sîtav, îlon 2020, 1212 s.              

Gotinên Pêşiyan  (Sanifandin-Şirove-Ferheng) Berg II, Sîtav, îlon 2020, 1294 s.

Gotinên Pêşiyan  (Sanifandin-Şirove-Ferheng) Berg III,  Sîtav, îlon 2020 1218 s. Gotinên Pêşiyan  (Sanifandin-Şirove-Ferheng) Berg IV,  Sîtav,  îlon 2020 1243 s.

Araştırmacı yazar Mehmet Öncü’nün, farklı tarihlerde yayımladığı kitaplarından bazıları da şunlardır:

Çîrokên Efsaneyî, Yên Kurdan, Nubîhar,  2014 536 s.

Yeklo  Duklo Dumbaz ê (Hejmarok Lezbare Xwesgotinok)  Zargotın,  Rêbendan 2014, 61 s.

Ferhenga Biwêjan, Sîtav, Rebêndan 2015  591 s.

Ji Kaniya Dîl (Çarîne) Sîtav, Gulan 2016 204 s.

Şihîna Hespên  Azad,  Roman, Sîtav,  Tebax 2017 399 s

Kulîlk  û Şikevlatû /Fablên  Kurdî,  Folklor, Sîtav  îlon 2019,  254 s.

Ferhenga Devoka Herêma Semsûrê, Ferheng,  Sîtav, Kewçer 2019, 384 s.

Raperîna  Baba îshaq,  Roman, Sîtav,  Adar 2020, 231 s.

Di Gotinên  Pêşiyen Kurdan de Jin, Ferheng, Sîtav, Adar 2020,  264 s.

Ako Mihemed Mîrzadeyî, Eski Kürt Tarihi, Çeviren Mehmet Öncü, Sîtav, Ekim 2020, 592 s.

Görüldüğü gibi, Mehmet Öncü’nün kitaplarının  hemen hemen hepsi Kürdçe’dir.

Öteki Adıyaman

Öteki Adıyaman, yazarın hazırlamakta olduğu yeni bir çalışmadır. Bu çalışmada Adıyaman, devlet bürokrasisine bağlı görevlilerin açıklamalarıyla değil, ötekilerin ağzından anlatılmaktadır.

Öteki Adıyaman araştırmasında, Adıyaman çevresindeki dağlardan, ovalardan, yaylalardan, mağaralardan nehirlerden, çaylardan, göllerden etraflı bir şekilde söz eden geniş bir bolüm var. Adıyaman’ın topoğrafik durumundan ve jeomorfolojinden söz ediliyor. Bakır, krom, mermer, barit, fosfat, manganez  yataklarından, çimento hammaddelerinden söz ediliyor.  Petrol, doğalgaz linyit yataklarından,  rüzgar enerjisinden yaralanma olanaklarından bahsediliyor, bu konulardaki tartışmalar  dile getiriliyor. Güneş enerjisi, biyogaz enerjisi, gün deme getiriliyor, hidroelektrik potansiyeli üzerinde duruluyor. Adıyaman çevresindeki yeraltı sularından, göletlerden ayrıntılı bir şekilde söz  ediliyor.

Yerleşim alanları, toprak-insan ilişkileri, topraktan, sulardan yararlanma biçimleri,  iş-güç çeşitleri ayrıntılı bir şekilde anlatılıyor. İlçeler, beldeler, bazı köyler üzerinde  özel olarak duruluyor. Ormanlar, çayırlar meralar  anlatılıyor.

Adıyaman çevresindeki flora (bitki örtüsü), fauna (hayvan varlığı) durumundan endemik bitkilerden söz eden ayrıntılı, geniş bir bölüm var. Sürüngenler, kaplumbağalar, kurbağalar,  kuş türleri, balıklar… dile getiriliyor.

Öteki Adıyaman çalışmasında, Adıyaman’ın nüfus yapısı, nüfus yapısındaki gelişmeleri anlatan bir bölüm de var.

Bu çalışmada,

  • Adıyaman’da Kürtler
  • Adıyaman’da Zazalar (Dimillar)
  • Adıyaman’da Araplar
  • Adıyaman’da Süryaniler
  • Adıyaman’da Ermeniler
  • Adıyaman’da Dürzüler
  • Adıyaman’da Êzidîler
  • Adıyaman’da Aleviler
  • Adıyaman’da Türk ve Türkmenler
  • Adıyaman’da Muhacirler

        Adıyaman’da Kızılbaş Ocakları

başlıklı bir bölüm var. Bu bölümde araştırmacı-yazar Mehmet Öncü, herbir bölüm için ayrı ayrı yazılar hazırlanacağını belirtmektedir.

Burada küçük bir açıklama yapmak gereğini duydum.  ‘Adıyaman’da Kürdler’, ‘Adıyaman’da Zazalar’ ayrımında sorun  var.  Bu ifade biçimi, Zazaların, Kürdlerden ayrı bir etnik kategoriymiş  gibi bir izlenim yaratıyor.  Burada, Zazaların da Kürdlerin belirli bir bölümü olduğunu gösteren  bir ifade kullanılsa daha iyi olur.  

Bu noktada bir hatırlatma daha yapmak iyi olacak. Bugün, Kürdler arasında,  M.Ö. 2000’lerde,  Kuzey Mezopotamya’da yerleşik,  Lulubi, Hurri, Subari,  Guti, Kassit, Nairi, Mitanni, Med gibi  halkların, bugünkü Kürdlerle belirli bir ilişkisi olduğuna  dair güçlü bir anlatım vardır. Bu bir yerde, Adıyaman’ın tarihsel geçmişiyle de ilgilidir. Bu noktada, araştırmacı-yazar Mehmet Öncü’nü özellikle Mitanniler odak noktasında bu ilişkilere açıklık  getirmesinde yarar vardır.

Kürd Toplumu ve Kürd Tarihi Çalışmalarına Katkı

Yazar Mehmet Öncü, Adıyaman’nın  tarihsel ve turistik Yönlerinden söz ederken Nemrut Dağı’daki heykelleri de gündeme getirmektedir. Burada konumuzla ilgili değerlendirme şöyledir:

Doğu Terasındaki Komagene (Daê[1]/Argande[2]) Heykeli

Batı Terasındaki Komagene (Daê[3]/Argande[4]) Heykeli

Yazar Nemrut Dağı’nda, Doğu Terası’nda ve Batı Terası Zeus ve Apollon heykellerinden de söz etmektedir.

Burada  iki defa vurgulanan, 1,2,3,4 numaralı dipnotları ise aşağıda  verilmiştir. Daê ve Argande  sözcükleri ile ilgili değerlendirmelerin  çok dikkate değer olduğu kanısındayım. Bunun ilkçağlardaki Kürdler ile bugünkü Kürdler arasına önemli bir bağ kurduğu kanısındayım. Bunun Kürd toplumu, Kürd tarihi çalışmalarına önemli bir katkıdır. Bu ifadelerin Doğu ile Batı arasında bir bağ kurduğu da söylenebilir.

Öteki Adıyaman kitabında,  tarih boyunca, Adıyaman’da yaşamış bazı kişilerden de söz etmektedir. Bunları bu şekilde belirtmek mümkündür:

Lukyanus  (M.S. 2. Yy yaşamış bir Hicivci. 80 eseri var)

Lucian (M.S. 2. Yy yaşamış bir Hıristıyan Aziz-Samsatlı)

Sarapyan  (Antik Çağda yaşamış Pagan Bir filozof, bu kişi Samsatlı yani Adıyamanlıdır)

Pavlus  (Pavlusyenliğin kurucucusu-Teolog ve 3. Yüzyılda yaşamış)

El Kahtavi (Bir bilim adamı)

Baba İshak (Bir İsyancı)

Zozimos (Antik Çağ Mozaik Ustası)

Osman Sebri  (20. Yy. Kürt Edebiyatçısı)

Hemreş Reşo (20. Yy. Kürt Aydını)

Silah Sanayı (Çelik) – ( Araştırmacı-yazar Mehmet Öncü,  bu bölümde Komageneliler döneminede üretilerek Roma’ya satılan silahları  dile getirmektedir Yani o gün Roma Devleti’nin kullandığı en önemli silahların tamamını Komagenelerin ürettiğini vurgulanmaktadır.)

Öteki Adıyaman  çalışmasında, tarihsel  ve turistik mekanlardan ederken köprüler ve timülüsler de anlatılmaktadır. Cendere Köprüsü üzerinde özel olarak durulmaktadır.

  1. Cendere Köprüsü
  2. Cendere Köprüsü I. Nolu Sütün (Septimus Severus)
  3. Cendere Köprüsü II. Nolu Sütün (Julia Domna)
  4. Cendere Köprüsü III. Nolu Sütün (Carakala)  üzerine açılamalar yapmaktadır..Cendere Kanyonu’ndan söz etmektedir.

Çalışmada, tümülüsler de anlatılmaktadır. Sofraz Büyük Tümülüsü, Sofraz Küçük Tümülüsü üzerinde durulmaktadır. Çalışmada camilerden, çeşmelerden söz eden bölümler de vardır.

Öteki Adıyaman çalışmasında, yeme-içme biçimlerinde, yiyeceklerin hazırlanmasına, evlenme geleneklerinden,  düğünlerden, doğumlardan, ölümlerden, sünnetten, danslardan söz  eden bölümler  de  vardır. 

Araştırmacı-yazar Mehmet Öncü’nün  Öteki Adıyaman  çalışması, sadece Adıyaman  için önemli değildir. Bu çalışmanı,  genel olarak Kürd Çalışmaları’na önemli bir boyut katacağı kanısındayım.



[1] Kürtler annelerine “daê” der, muhtemeldir ki Kürtçe’deki anne(daê) kelimesinin kaynağı bu tanrıdır.

[2] Argende: Yunanca (Grekçe) da “j” sesi olmadığından “g” harfi ile yazılmıştır. Orijinal telafuzu “Arjend” olan bu sözcük Kürtçede “ateş saçan, ateş püsküren” anlamına gelir.

[3] Kürtler annelerine “daê” der, muhtemeldir ki Kürtçe’deki anne(daê) kelimesinin kaynağı bu tanrıdır.

[4] Argende: Yunanca (Grekçe) da “j” sesi olmadığından “g” harfi ile yazılmıştır. Orijinal telafuzu “Arjend” olan bu sözcük Kürtçe’de “ateş saçan, ateş püsküren” anlamına gelir.

 

Bu makale toplam: 3620 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:00:41:59
Bu gönderiye hiç yorum yapılmamış! İlk yorum yapan kişi olmak ister misin?
Nerina Azad

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

59 Yıl Sonra Şemdinli Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu III Ortadoğu Bir Ailenin Son 200 Yıllık Tarihi Tarih Okumaları, Kürdlerin Hikayesi Hewler’de, Soran’da ve Cambridge Koleji’nde Konferans Theodor Herzl Bize Ne Anlatıyor? Aforizmalar Son Yolcu Irkçılık Hakkında … Aydınlar Hakkında… Latife Fegan’ın Anıları Adil Yargılama/Yargılanma Mümkün mü? Kürd Aydınları İlim-Bilim Kürdçe Derslerinin Önemi Yaş 83…* Mezopotamya Uygarlığında Hakkari Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu - II Bediüzzaman’ın Hançeri Doğu-Güneydoğu Dernekleri Platformu* Destar Kitap-Kafe Kürdistan’ın Güney'ine Seyahat Kürd Tarihinin Yazılı Ana Kaynakları Bingöl-Van Gezi İzlenimleri Göbekli Tepe Hakkında… Güvenlik Munzur Çem’in Anıları Derve Cendere II Saatin İçindeki Sır Zarema, Yahudi Devleti Juli’nin Sesi ‘Ateşte Doğanlar’ Kadri Hoca… Kürt Hâkim Alevilik Üzerine II ‘Aleviler ve Sosyalistler’ Kitabı Üzerine Uygur Türkleri Başkanlık Seçimleri, ABD Üniversite Raporu OFra Bengio’nun Kürd Liderlere Eleştirisi Dr. Said Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Maaş Sorunu… Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde PKK-Haşdi Şabi İşbirliği Ama Onlar Kardeştiler… Mustafa Suphi ‘Kürdistan Ortadoğu’nun Polonya’sıdır’ İSkan Tolun II Kürt Dil Hareketi (Harekata Zımanê Kurdî) II ‘Doğumun Ölümü’ Kürt Dil Hareketi (Hereketa Zimanê Kurdî) Kürdistan Bayrağı’nın ve KDP Binasının Yakılması Üzerine… Ermeniler, Kürdler, Azeriler Devrimci Doğu Kültür Ocakları Eylül 2020 Kürdler-Kürdistan Bir AİHM Başkanı Halepçe arşivlerinin yakılması ve KDP’ye saldırı Devran İskan Tolun Woodrow Wilson Harf Devrimi’nin Kürdler İçin Anlamı Mehmet Elbistan Kürtler, Şehir Şehirlileşme ‘Kürt Çalışmaları…’ Zini Gediği Katliamı Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması… ‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II ’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ Değinmeler-2 Irkçılık Üzerine Seyid Ahmed Cebari Şengal, Afrin Mustafa Selîmî Kemalizm ve Kürd Ulusal Sorunu Orhan Kotan’ın Şiiri Leylan - II Kürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı? Leylan Xwebûn Orta Karadeniz’de Etnisite İlişkileri Alevilik Üzerine… Güvenli Bölge Duvarımızı Yapamadık… Doktor Said Alevilik ve Tarihi Bitlis ve Ahalisi 1916 Kürd Tehciri Bir Diplomatın Anıları Xızır Nasıl Ali Oldu? Kürd Tarihi Üzerine Gözlemler Adıyla Çağırmak Kürdistan’ın Güneyinde Soykırım Kürdlerin Tarihi Milliyetçilik Üzerine Hong Kong, Kürdistan ‘Kürtlerle Türkler’ Ortadoğu’da Devletlerin Kurulması Abdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. Yıldönümü Üniversitenin Bilim Anlayışında Temel Sorunlar Cumhuriyet, 19 Mayıs 2019 'Özgürlük İçin Sanat' Helsinki’de Sosyal Forum Teknoloji, Bilim, Eğitim Milletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/Kürdistan Hewler - Duhok - Zaho Bir Tartışma Üzerine… Dönemin Romanları Eleştirilerin İzinde Rêya Heqîyê (Alevilik) ABD Ziyareti - IV ABD Ziyareti - III ABD Ziyareti - II ABD Ziyareti - I Berlin’de Dersim 37-38 Paneli Başur’da Siyaset Duhok-Hewlêr Gezisi Kürdçe Yasaklarının İşlevi ‘Aleviliğin Doğuşu’ II ‘Kimliksiz Çığlıklar’ Türkiye’de Adalet Arayışları 'Aleviliğin Doğuşu' Kürdlere Soykırım… Moskova’da Kürd Konferansı Cevat Geray’a Sevgi… Bilim Ahlakı Mahallenin Arkadaşları Selahattin Demirtaş’ın Şarkısı Canip Yıldırım Kütüphanesi Devşirmeler ve Devletsizler Dağ Kavmi - II Adaylar… Dağ Kavmi -I Geleceğini Belirleme Hakkı ve Kürdler Farhad Daftary, Şiilik Alevilik Şiizm ‘Türklük Sözleşmesi’ Timure Halil Hakkında … Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk… Celal Talabani... Kürdler Zoru Başardı… Bağımsızlık... Güvenlik... Domino Etkisi Referandum-Bağımsızlık Tartışmaları Danimarka Seyahati Sekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımı İnsanlık Araştırmaları Merkezi Fahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine… Bir Kürd... İki Kürd... Üç Kürd Yezda... Ermeniler, Kürdler… Yeni Bir KDP Kurma Çalışmaları Hasta Adam Avustralya Gezisi Hayatımdan Kesitler Birey Toplum İlişkileri Peşmergelik Yüce Bir Değerdir Kaderine Küsmek Kürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun… Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor Said Suriyeli Mülteciler Parlamento Milli Düşünce Sempozyumu Desmond Fernandes Kürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!... Kürtler Ne İstiyor? Eşkiya 28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak... Devlet, İslam, Kürdler ve Darbe Pencinarîler II Pencinarîler I Azim... 'Afrika Edebiyatı' Üzerine… Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, Ezdan Zağros’un Ötesine… Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı 'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç Söz İttifaklar Mahmut Yeşil’e Sevgi… Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon Planları Yakındoğu’nun İmhası ve Pontus Sorunu Keşiş’in Torunları Dersimli Ermeniler Anlıyorum Ama Konuşamıyorum 1128 Akademisyen Yaşar Kaya Alevilik... Elveda Güzel Vatanım Alevilerin Kitabı Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan III Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan II Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I) Komkurd-An Nelson Mandela - Aziz Sancar Barış, Yüzleşme, Müzakere İBV Hewler Temsilciliği 558. Oturma Şengal’i Ziyaret Şengal TBMM Kürdlerde/Kürdistan’da Ana Sorun Özyönetim Üzerine... Norveç Seyahati Alaine Tuoraine’e Eleştiri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim Zaafları Güneşin Krallığı Keyakisar Barzani bir dönem daha görevde kalmalıdır Temel şart Kürdistan Ordusu! Girê Spî'nin Kurtarılması... Üniversitenin Ana Sorunu Mardin: Hüzünlü Kent Alevilik-Müslümanlık Osmanlılar ve Acemler Arasında Kürdler İslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son buldu Kürd Kültürü Neden Yağmalanıyor? Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê' İki Olay Üzerine Düşünceler Barış ve Çözüm Süreci - III Eleştiriler Ev Jin û Mêrê bi Maskê Barış ve Çözüm Süreci - II Murat Bozlak’a sevgiler... Barış ve Çözüm Süreci… Rejim, İslamileşme, Kürdler/Kürdistan Alman Şarkiyatçı Dr. Friç Soykırımlar ve Devletsiz Halklar IŞİD’in Zuhuru Şeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in Katili Ulusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/Kürdistan Bitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de Yaşam Uluslararası Bitlis Sempozyumu Barzaniler Değinmeler İfade Özgürlüğü ve ABD Türk Siyasal Kültürü Üzerine… Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/Kürdistan Anti-Kürd Uluslar arası Nizam Kürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru... Ulus İnşa Sürecinde Dilin Rolü Mustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruz Düşün Hayatında ve Edebiyatta Kurumlaşmalar Yakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in Katledilmesi Resmi İdeolojinin Temel Özelliği Roboski – Goyiler Türk-İslam Sentezi ve Kürd Sorunu Kürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudur Barış
x